Kanta Lextarre 2026

 KANTA LEXTARRE 2026/VII/11

Etxahun Lextarreko plaxotean Mauleko besta betean. Izan ahal zatekean 1931. urtean, noiz ere Iruriko poeta gazteak kantatü beitzüan "Grèves à Mauléon, circulez!” frantsesezko kobla sorta bühürria, karrikala elki ziren ehünka langileen borrokaren süstengatzeko. Mente oso bat igaran da, eta berriz kantatü dütügü kobla horik, gureak beitira. Plaza bete da, arrastiri bero tzarraren ondoko itzalaren gozatzera. Lehen herrokan lautanhogeita hamar urtetako "ordünko gazte” elibat beha dütügü, erria ezpain bihotzetan. De Souhy ahizpak ez ziren ariaz "alderdi hortakoak” behar bada, bena denborak, eta poetaren dohainak egiten düe berea… Etxahun Iruri, gorri, bühürri, hau zen kantaldi parte bata. Etxahun euskatzale, abertzale, bakezale bestea. Eta interpreteak Iparragirre eta De Treville jaun kontea ber berak, en personne! Jean Mixel Bedaxagar, eta Mixel Arotzek ez düe otoiztü beharrik, gure arbaso artistek hontü zütüen hitzen xaramelatzeko! "Libro etxen”, dikatüraren kontrako manifestu poetikoa asmatü züan Iruriko ameslariak, eta mügaz bestaldean kantarazi, Caudilloa orano bizi zenean! "Ama Euskadi”, hau Garindaineko Mixelentako sur mesure josirik. "Gure hitzak erran, berriz erran, ez daitezela ahatz, ez daitezela gal”. Ama Euskaditik… Ama euskara: Urdiñarbeko arotzaren ünküdetik kantore bero berria, bere urteetako ikerketa eta gu denen euskararen ohoretan. Mediterraneo eta Atlantiko bi hur handien arteko hizkuntzari goretsia. Zaharretik berria: botzak txanbela, Xiberoko txanbela bera lagüntzale, eta gure lagün fidela den Jean Kristian Galtxetabururen akordeioiaren hauspo diskreto bezain musikala, zer galta haboro!

Etxahun Lextarreko plaxotean. Izan ahal zatekean 1946. urteko San Nikolas egünean, noiz Lorrainako ehünka errefuxiatü prestatzen ari beiztiren bere sorlekü suntsitüala ützützeko, gerlako urte bortitzenak Xiberoko etxeetan igaranik. Hortan ere Etxahun günüan, zauri idekian hitzen pausatzeko. Hitz goxoak, bena hitz bakezale, antimilitaristak ere erran niroke: "Ah non, tous les vingt ans, vraiment l’on exagère / A peine se sont tus les râles des mourants / Qu’on vient nous imposer une nouvelle guerre…”. Hau ez da historia, hau da aktualitatea maleruski. "Frantziak berrarmatu behar dü” errepikatzen dü gure (haien) presidentak goiz arrats eta egüerditan… Goatzan gustüan gure aragiaren kapitalismoari eskeintzera…

Etxahun, hebentik züzenean. HEBENTIK, hau gure elkartettoa, arte herrikoia eta sorkuntza günettoa izaten egün oroz iseatzen dena…

Kantaldia ürrentü zen, eta dantzaldittoa ere izan zen. Hortan ere Etxahunek gerla biharamenean sortü Atharraztarrak dantza jauziak eman güntüan. Etxahun Iruri, ez, Etxahun ütürri.

Mixel Etxekopar